அவர் அறிமுகப்படுத்திய புதிய முகங்கள் குறித்து நாம் பெருமையாகப் பேசுகிறோம். ஆனால் அதன் பின்னால் இருந்த ஆழமான கருத்து இன்னும் முக்கியமானது. நட்சத்திர மையச் சினிமாவிலிருந்து மனித மையச் சினிமாவுக்கான நகர்வு அது. முகம் பிரபலமா என்பது அல்ல; அந்த முகம் கதையின் மண்ணில் பிறந்ததுபோல் தோன்றுகிறதா என்பதே அவருக்கு முக்கியம். இதனால் தமிழ் சினிமா “நடிப்பது” என்ற செயற்கையிலிருந்து “வாழ்வது” என்ற இயல்புக்கு நகர்ந்தது.
பாரதிராஜா சினிமாவை கிராமத்துக்கு அழைத்துச் சென்றார் என்று நாம் சொல்வது சரி. ஆனால் அதைவிடச் சரியானது: அவர் கிராமத்தின் மௌனத்தை சினிமா பேசும் மொழியாக மாற்றினார் என்பதே. பேசாதவர்களுக்கு காட்சி கொடுத்தார். எழுதப்படாதவர்களுக்கு வரலாறு கொடுத்தார். முக்கியமாக கருதப்படாத மனிதர்களுக்கு மைய இடம் கொடுத்தார்.

இன்று அவரது மறைவு ஒரு இயக்குநரின் மறைவு மட்டும் அல்ல. அது ஒரு பார்வை முறை முடிவடைந்த உணர்வைத் தருகிறது. அவர் காட்டிய கிராமங்கள் காலத்தால் மாறியிருக்கலாம். மண் பாதைகள் சாலைகளாகி இருக்கலாம். வயல்கள் கட்டடங்களாகி இருக்கலாம். ஆனால் அவர் பதிவு செய்த மனித ஏக்கம் இன்னும் மாறவில்லை. அங்கீகாரம் தேடும் மனம், மரியாதை தேடும் உயிர், காதலுக்கும் சமூகத்துக்கும் இடையே சிக்கிக்கொள்ளும் மனிதன்—இவை அனைத்தும் இன்னும் நம்முள் வாழ்கின்றன.
அதனால்தான் பாரதிராஜா ஒரு இயக்குநர் என்ற வரையறைக்குள் அடங்கிவிட முடியாது. அவர் ஒரு சமூக வரலாற்றாசிரியர். ஒரு பண்பாட்டு மொழிபெயர்ப்பாளர். ஒரு கிராமிய மனவியல் அறிஞர். ஒரு காட்சிக் கவிஞர். தமிழ் மண்ணின் மறைக்கப்பட்ட உணர்வுகளை திரைச்சுவடுகளாக மாற்றிய ஆவணக்கலைஞர்.
மண்ணின் வாசனையை பலர் ரசித்தார்கள். ஆனால் அந்த மண்ணுக்குள் புதைந்திருந்த மனிதக் குரலைக் கேட்டவர் பாரதிராஜா.
அவரது சினிமா முடிவடையாது. ஏனெனில் அது திரையரங்கில் மட்டும் வாழவில்லை; அது தமிழரின் நினைவில், மொழியில், காதலில், மௌனத்தில், மரியாதையில், தோல்வியில், ஏக்கத்தில் தொடர்ந்து வாழும்.
பாரதிராஜா மறைந்திருக்கலாம். ஆனால் அவர் கண்டுபிடித்த மனிதன் இன்னும் நம்முள் நடக்கிறான்.